హరివిల్లు

ఎన్నెన్నో వర్ణాలు-అన్నింటా అందాలు…

హిందుస్థానీ రాగ రత్న భీమ్‌సేన్‌

హిందుస్థానీ రాగ రత్న భీమ్‌సేన్‌

bemsen1హిందుస్థానీ సంగీత ప్రపంచంలో మారు మోగే పేరు భీవ్గుసేన్‌ గురురాజ్‌ జోషి. ఆయన గొంతులో జీవనపోరాటస్ఫూర్తి ఉంది. అది పాటని పైలోకాల నుంచి తీసుకువచ్చి మనకు పంచేందుకు ప్రకంపిస్తుం ది. వినే వారిని మంత్ర ముగ్ధుల్ని చేస్తుంది. ‘ఆకాశం బున నుండి శంభుని శిరంబందుండి శీతాద్రి’ అన్నట్టు గా ఆయన పాట పైలోకాలనుంచి మనకోసం ఆపాట మధరంగా దుకుతుంది. శాస్ర్తీయ సంగీతకారుల్లో ఒకొ్కక్కరిది ఒకొ్క రీతి అరుుతే భీవ్గు సేన్‌ జోషిది గుండెల్లో మఠం వేసుకొని ప్రతిధ్వనించే రీతి.

కిరానా ఘరానాకు చెందిన భీమ్‌సేన్‌ జోషి ’ఖయాల్‌ గాయనంలోనే కాక, భక్తిరస ప్రధానమైన భజనలు, అభంగ్‌లు పాడడంలో సిద్ధహస్తుడు.

సంగీత ప్రస్థానం: 20 వ శతాబ్దం పూర్వార్థం వరకూ, ’ఖయాల్‌ గాయనం’ గురుశిష్య పరంపర’ గా సాగేది. భీమ్‌సేన్‌ జోషి గురువైన సవాయి గంధర్వ, అబ్దుల్‌ కరీంఖాన్‌కు శిష్యుడు. అబ్దుల్‌ కరీంఖాన్‌ అబ్దుల్‌ వహీద్‌ ఖాన్‌తో కలిసి, కిరాణా ఘరాణాను స్థాపించారు.తన 11 వ ఏట, చిన్నతనంలో అబ్దుల్‌ కరీంఖాన్‌ గాయనం విని ఉత్తేజితుడై, ఇల్లు వదలి గురువును వెదుక్కుంటూ, ధార్వాడ్‌ తరువాత పూణె చేరుకున్నాడు. తరువాత గ్వాలియర్‌కు వెళ్ళి, ’మాధవ సంగీత పాఠశాల’లో చేరాడు. ఆ పాఠశాలను గ్వాలియర్‌ మహరాజులు, ప్రముఖ సరోద్‌ విద్వాంసుడు, హఫీజ్‌ అలీఖాన్‌ సహాయంతో నడుపుతుండేవారు.

bemsenమంచి గురువు కోసం, ఢిల్లీ, కోల్‌కతా, గ్వాలియర్‌, లక్నో, రాంపూర్‌లలో పర్యటించారు. చివరకు అతని తండ్రి, భీమ్‌సేన్‌ జోషిని జలంధర్‌లో పట్టుకొని, తిరిగి ఇంటికి తోడ్కొని వచ్చాడు. 1936 లో,సవాయి గంధర్వ, భీమ్‌సేన్‌ను శిష్యుడిగా స్వీకరించాడు. ప్రముఖ హిందుస్తానీ సంగీత గాయని గంగూబాయి హంగల్‌, అతని సహవిద్యార్థిని. అలా నాలుగేళ్ళు సవాయి గంధర్వ వద్ద సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. చిన్నప్పటినుండి జోషి దృష్టంతా సంగీతం మీదే! ఇంట్లో తాతగారి ‘తంబుర’ ఉంటే దాన్ని జోషి కంట పడకుండా దాచేసారు పెద్దలు. జోషి తాతగారు కూడా కీర్తనకారుడు. ఎంతగా ఆ తంబురాను దాచిపెట్టినా దానిమీదకే జోషి చేతులు వెళ్లేవి. వాళ్ల ఇంటి సమీపంలో ఒక మసీదు నుండి తరచు ‘ఆజాన్‌’ వినపడేది. దాన్ని జోషి శ్రద్ధగా వినేవారు. అలాగే చుట్టుపక్కల ఇళ్ళలోంచి ‘భజనపాటలు’ వినపడితే జోషి చెవులు రిక్కించి వినేవారు. స్కూలు నుండి ఇంటికి వస్తూ దారిలో ఉన్న గ్రామ్‌ ఫోన్‌ దుకాణం దగ్గర నిలబడి ఆ షాపు నుంచి వినిపించే పాటలు వింటూ రోడ్డుమీదే తన్మయంగా నిలబడి పోయేవారు. తనకు నచ్చని విషయమేదో జరిగిందని గడగ్‌ రైల్వే స్టేషన్‌కు కట్టుబట్టలతో చేరుకుని రైలెక్కేసి టికెట్‌ లేని ప్రయాణం చేసి బీచుపూర్‌ చేరుకున్నారు. అక్కడ ’భజనలు’ పాడి కడుపు నింపుకున్నాడు. తన గురువుని అన్వేషించుకుంటూ ఎక్కడెక్కడో తిరిగారు. ఒక అజ్ఞాతవ్యక్తి సలహాపై గ్వాలియర్‌కని బయలుదేరారు.

Pandit-Bhimsen-Joshiకానీ వేరే రైలెక్కేసి పూణె చేరుకున్నారు. పూణె మహానగరం మహారాష్ట్రకు సాంస్కృతిక రాజధాని. అక్కడ జోషి క్రిష్ణారావు ఫులంబ్రికార్‌ అనే గురువుని ఆశ్రయించేందుకు వెళ్ళారు.. కానీ అతడు పెద్దమొత్తంలో ఫీజు అడిగాడు. పూటకు గతిలేని జోషి నిరాశపడ్డారు. ఎక్కడెక్కడో తిరిగి ఎట్టకేలకు గ్వాలియర్‌ చేరుకున్నారు. ఆ నగరం హిందూస్థానీ సంగీతానికి పెట్టింది పేరు. అందుకే జోషి గమ్యం కూడా ఆ నగరమే అయింది. సరోద్‌ విద్వాంసుడు హఫీజ్‌ అలీఖాన్‌ సహాయంతో గ్వాలియర్‌ మహారాజు ప్రోత్సహిస్తున్న మాధవ్‌ సంగీత్‌ విద్యాలయంలో జోషి చేరాడు. గ్వాలియర్‌లో ఆవిర్భవించిన హిందుస్థాన్‌ మౌలిక శైలి ’ఖయాల్‌’. దాని లోతుపాతులు తెలుసుకొని ‘గాయకి’ అనే అంశంలో పరిపూర్ణమైన పరిజ్ఞానం సంపాదించారు. బీమ్‌సేన్‌ జోషి. విభిన్న రాగాల మధ్య ఉండే వేరువేరు ధోరణులను పట్టుకోవాలన్న జిజ్ఞాసతో జోషి ఎందరో గురువుల్ని సంప్రదించారు.

జలంధర్‌లో ఉన్నప్పుడు సంగీత సాధనతోపాటు వ్యాయామం కూడా చేసేవారు. బలమైన శరీరం ఆయన కోరికల్లో ఒకటి. అది కూడా జలంధర్‌లో సాధించుకున్నారు. భీమ్‌సేన్‌ జోషి గురువు సవాయి గంధర్వ క్రమశిక్షణకు పెట్టింది పేరు. జోషి ఒకసారి అపస్వరం పలికితే అసహనపడి ఇనుప వస్తువు జోషి మీదికి విసిరివేసారు. అయినా జోషి మరింత శ్రద్ధతో ఆ గురువునే ఆశ్రయించారు. ఆదిలో జోషి ధర్వాడ్‌, సాంగ్లీ, మిరాజ్‌, కురుంద్వాడ్‌లలో చిన్నచిన్న కచేరీలు చేశారు. అయితే ఖ్యాతిగాంచిన సంగీత ప్రియులెందరో ఆ కచేరీలకు హాజరైనారు. అయినా ఆయనకు అసలైన గుర్తింపునిచ్చింది 1946లో సవాయి గంధర్వ 60వ జన్మదినాన పూణెలో ఆయన ఇచ్చిన కచేరి. అప్పటి నుండి ఆయన వెనుదిరిగిచూడలేదు. ఆయన తన సంగీత ప్రపంచంలో ఒక ఘనత సాధించారని సంగీత ప్రియులంటారు. అదేమిటంటే సంగీతంలో సాంప్రదాయ విలువలకు, జనాకర్షక గాత్రరీతికి మధ్య సయోధ్యను సాధించడం. జన్మతః లభించిన శక్తివంతమైన గొంతుక ఆయన్ను ఉన్నత శిఖరాలకు చేర్చిందనడం యధార్థం.

ఇష్టమైన రాగాలు : శుద్ధ కల్యాణ్‌, మియాన్‌ కీ తోడి, పురియా ధనశ్రీ, ముల్తానీ, భీమ్‌పలాసీ, దర్బారీ మరియు రామ్‌కలీ లు. భీమ్‌సేన్‌ అబ్దుల్‌ కరీంఖానే కాక, కేసర్‌బాయి కేర్కర్‌, బేగం అక్తర్‌, ఉస్తాద్‌ అమీర్‌ఖాన్‌ల వల్ల ఎంతో ప్రభావితుడయ్యారు. చివరకు తన ప్రత్యేక గాయన శైలిని రూపొందించుకొన్నారు.
వ్యక్తిగత జీవితం: భీమ్‌సేన్‌ జోషి తండ్రి, గురాచార్య జోషి… బడి పంతులు. చిన్న వయసులోనే భీమ్‌సేన్‌ జోషికి సునందతో వివాహం జరిగింది. పిల్లలు రాఘవేంద్ర, ఆనంద్‌ జోషిలు గాయకులు. తరువాత భీమ్‌సేన్‌ వత్సల అనే ఆమెను పెళ్లాడారు. శ్రీనివాస్‌ జోషి మంచి గాయకుడు…ఎన్నో ఆల్బంలను విడుదల చేశాడు.

సినిమాలు: బసంత్‌ బహార్‌ ( మన్నాడేతో ), బీర్బల్‌ మై బ్రదర్‌ ( పండిట్‌ జస్రాజ్‌తో), తాన్‌సేన్‌ (1958) మరియు అంకాహీ (1985). భీమ్‌సేన్‌ జోషి కన్నడ భజనలు (దాసవాణి, ఆల్బమ్‌) మరాఠీ అభంగ్‌లు పాడారు. జాతీయ సమగ్రతపై దూరదర్శన్‌ సౌజన్యంతో తీసిన సంగీతపరమైన వీడియో, ‘మిలే సుర్‌ మేరా తుమారా’ అనేది జగత్ప్రసిద్ధం. భీమ్‌సేన్‌ జోషి తన గురువు సవాయి గంధర్వ గౌరవజ్ఞాపకార్థం ప్రతి సంవత్సరం, డిశంబరు నెలలో పూణె నగరంలో, సవాయి గంధర్వ సంగీత మహోత్సవం ను నిర్వహిస్తారు.

అవార్డులు: * పద్మశ్రీ 1972
– సంగీతనాటక అకాడమీ అవార్డు 1976

– పద్మవిభూషణ్‌ 1999* పద్మభూషణ్‌ 1985* మహారాష్ట్ర భూషణ్‌ 2002

– కర్నాటక రత్న 2005, * భారతరత్న 2008. భీమ్‌సే జోషి తండ్రి, గురాచార్య జోషి, బడి పంతులు. చిన్న వయసులోనే భీమ్‌సే జోషికి సునందతో వివాహం జరిగింది. తరువాత భీమ్‌సేన్‌ వత్సలను పెళ్లాడాడు. బసంత్‌ బహార్‌ (మన్నాడేతో), బీర్బల్‌ మై బ్రదర్‌ (పండిట్‌ జస్రాజ్‌తో), తాన్‌సేన్‌ (1958) అంకాహీ (1985) సినిమాలలో పాడి సినీ శ్రోతలను అలరించారు.

Surya Telugu Daily.

జనవరి 28, 2011 - Posted by | సంస్కృతి

1 వ్యాఖ్య »

  1. A nice information in detail on Bhimsen, a diamond of ‘Ganaamrutam’.

    వ్యాఖ్య ద్వారా Dr.Goje Laxman Rao | జనవరి 28, 2011 | స్పందించు


స్పందించండి

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / మార్చు )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / మార్చు )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / మార్చు )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / మార్చు )

Connecting to %s

%d bloggers like this: