హరివిల్లు

ఎన్నెన్నో వర్ణాలు-అన్నింటా అందాలు…

కర్ణాటక సంగీత కలికితురాయి

కర్ణాటక సంగీత కలికితురాయి
సంగీతం ఓ గలగలపారే ప్రవాహం…ఈ సంగీత సాగర ప్రవాహంలో ఎందరో మహానుభావులు తమదైన ముద్రను వేశారు. వారు దివంగత లోకాలకు వెళ్లిపోరుునా వారందించిన సంగీత స్వరాలు కొన్ని వందల సంవత్సరాలదాకా జనం నోళ్లల్లో నానుతూ చిరంజీవులవుతున్నారు. వారి ఖ్యాతి ఆచంద్ర తారార్కం వెలుగొందుతూనే ఉంటుంది. కర్ణాటక సంగీత సామ్రాజ్యాన్ని ఏలిన త్రిమూర్తులుగా చెప్పబడే త్యాగరాజు, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు, శ్యామశాస్ర్తిలలో రెండవవారైన ముత్తుస్వామి దీక్షితులు కర్ణాటక సంగీతంలోని హంసధ్వని రాగానికి ఆయువుపట్టుగా మారి తన గాత్ర సంగీతానికి ఊపిరిలూదారు.‘వాతాపి గణపతిం భజే’ అనే కీర్తన నేటికీ ప్రతి ఇంటా మార్మోగిపోతూనే ఉంటుంది. ఆ కీర్తన రూపకల్పన చేసింది ముత్తుస్వామి దీక్షితులే…ఆ మహానుభావుని గురించి క్లుప్తంగా తెలుసుకుందాం…

muttuswamyకర్ణాటక సంగీత సరస్వతీదేవి కిరీటంలో పొదిగిన త్రిరత్నములుగా త్యాగరాజు, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు, శ్యామశాస్ర్తిలను పేర్కొంటారు. ఈ కర్ణాటక సంగీతత్రయంలో ఒకరెైన వాగ్గేయకారుడే ముత్తుస్వామి దీక్షితులు. ‘వాతాపి గణపతిం భజే’ అన్న కీర్తన విననివారుండరంటే అది అతిశయోక్తి కాదేమో. అది ఆయన రచించినదే. కర్ణాటక ప్రాంతానికి చెందిన రామస్వామి దీక్షితార్‌, సుబ్బలక్ష్మి అంబాళ్‌ పుణ్యదంపతుల సంతానంగా ముత్తుస్వామి 1775లో పుట్టారు. చిన్ననాటినుండి వినయవిధేయతలతో…భక్తిప్రపత్తులతో తన గుణగణాల ద్వారా మంచి బాలునిగా పేరుగాంచారు. పెద్దల యందు భక్తిశ్రద్ధలుగల వ్యక్తిగా ఎంతో అణుకువను బాల్యంలోనే ఈయన ప్రదర్శించారు.

తన తండ్రి వద్ద తెలుగు, సంస్కృతంతో పాటు శాస్ర్తీయ సంగీతాన్ని కూడా ఈయన అభ్యసించారు.సంగీతంపెై వెలువడిన వెంకటాముఖి సుప్రసిద్ధ గ్రంథం చతుర్‌దండి ప్రకాశికైను అధ్యయనం చేశాడు. కావలసినమేరకు వేదవేదాంగ,పౌరాణిక ధర్మ గ్రంథాలపరమైన జ్ఞానాన్ని కూడా సంపాదించగలిగారీయన.ఒకసారి ఇంటికి అతిధిగా వచ్చిన చిదంబరనాధ యోగి బాలునిగా ఉన్న ముత్తుస్వామి దీక్షితార్‌ను కాశీకి తీసుకెళ్ళారు. అక్కడ ముత్తుస్వామికి ఉపాసనా మార్గాన్ని బోధించారు.వారణాసిలో ఉన్నప్పుడు ముత్తుస్వామి ఉత్తరదేశపు సంగీతమైన హిందూస్తానీని కూడా నేర్చుకున్నారు.

శ్రీనాదాదిగరుగుహోజయతి అనే మాటలతో ప్రారంభమయ్యే తొలి కీర్తనను ఇతడు రచించి రాగం కూర్చారు.తురుత్తణిలో వెలసిన శివుడి కుమారుడెైన మురుగ భగవానుడి భక్తిపారవశ్యంలో లీనమైనప్పుడు పెై సంకీర్తనను ముత్తుస్వామి రచించారు. ఆధ్యాత్మిక వెలుగులో ఈయన సృజనాత్మకత ప్రతిభ ప్రకాశించింది. అచిరకాలంలోనే ఎందరో శిష్యపరమాణువులను పొందగలిగారు. ముత్తుస్వామి తన శిష్యులను ఎంతో జాగ్రత్తగా ఎన్నుకుని వారికి తన కృతులను ఆలపించడం ఎలానో బోధించేవారు.
తన తమ్ముడు చిన్నస్వామి చనిపోయినప్పుడు ఆ దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు మధురెై మీనాక్షి అమ్మన్‌ ఆలయాన్ని దర్శించారు ముత్తుస్వామి. అక్కడే అతడు మీనాక్షి మేముదం దేహి, మామన మీనాక్షి అనే కీర్తనలను వరుసగా పూర్వీ కళ్యాణి, వరాళి రాగాలలో ఆలపించారు.

ధ్యాన యోగం, జ్యోతిష్యశాస్త్రం, మంత్ర యోగం, పురాణాల సారం మొదలెైనవి దీక్షితార్‌ కృతులలోని ప్రత్యేకతలు. అంబాళ్‌పెై అతడు రాసిన నవవర్ణ కీర్తనలు నవగ్రహాలపెైన రాసిన నవగ్రహ కీర్తనలు ఆయన రచనా గొప్పతనానికి ఉజ్వల ఉదాహరణలు. శక్తి ఉపాసనలోని సూక్ష్మాలను వివరిస్తూ శ్రీ విద్యా తత్వ రహస్యంపెై ఈయన ఎన్నో కీర్తనలను రచించారు. శివ పాహి ఓం శివే అన్న మంత్రాన్ని ఉచ్చరిస్తున్నవేళ 1835లో తనువు చాలించాడు. ఎంతో ఉన్నత… అత్యద్భుతమైన కృతులను రచించిన ముత్తుస్వామి దీక్షితులు కర్ణాటక సంగీతత్రయంగా చెప్పుకునే త్యాగరాజు తర్వాత రెండవవారిగా పరిగణింపబడతారు.రామస్వామి దీక్షితులు వీరి తండ్రి. వీరు సంగీత, వ్యాకరణ, జ్యోతిష, వాస్తు, మాంత్రిక, వెైద్య విద్యలలో ఆరితేరిన వ్యక్తి. గురుగుహ ముద్రతో వున్న వీరి కృతులన్నీ సంస్కృతంలోనే వున్నాయి.

హిందూస్థానీ సంగీతంనుండి వీరు కర్ణాటక సంప్రదాయానికి తెచ్చిన రాగాలు సారంగ, ద్విజావంతి మొదలెైనవి. వీరు అనేక క్షేత్రములు తిరిగి ఆయా ప్రదేశములలో వున్న దేవస్థానములను సందర్శించి దేవతలపెై కృతులు కట్టారు. ఆయన రూపొందించిన కృతులలో కమలాంబా నవావర్ణ కృతులు, నవగ్రహ కీర్తనలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి వున్నాయి. వాతాపి గణపతిం భజే, మహా గణపతిం, శ్రీనాథాది గురుగుహో, అక్షయలింగ విభో, బాలగోపాల, అఖిలాండేశ్వరి, రామచంద్రం భావయామి, చేత: శ్రీబాలకృష్ణం, శ్రీ వరలక్ష్మి, సిద్ధి వినాయకం, త్యాగరాజ యోగవెైభవం, హిరణ్మరుూం, అన్నపూర్ణే, అరుణాచలనాథం, ఆనందామృతకర్షిణి, మామవ మీనాక్షి, మీనాక్షి మే ముదం దేహి, నీలకంఠం భజే, స్వామినాథ, శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యాయ, పరిమళ రంగనాథం, మొదలెైనవి వీరి యితర ప్రముఖ రచనలు. ముత్తుస్వామి తండ్రి రామస్వామి దీక్షితులు, హంసధ్వని రాగమును కనిపెట్టిన మేధావి. ఈ భక్త శిరోమణి కాశ్యప సగోత్రీకుడు.

అతని పూర్వీకులు గోవింద దీక్షితులు నిర్మించిన అగ్రహారమైన గోవిందపురములో రామస్వామి 1735 లో జన్మించారు. వేంకటేశ్వర దీక్షితులు, భాగీరథి అతని తల్లి దండ్రులు. వారు 1751లో పరలోకగతులయ్యారు. తదనంతరం రామస్వామి తంజావూరుకు వెళ్లారు. అచ్చట రాజాస్థానములో సంగీత విద్వాంసుడువీరభద్రయ్య వద్ద రామస్వామి సంగీతవిద్యను అభ్యసించి, తిరిగి తన స్వగ్రామమునకు వచ్చారు.సంగీతము పట్ల గల అమిత జిజ్ఞాసతో, అనురక్తితో, మరల విద్యాభ్యాస ప్రయాణమును కొనసాగించారు. మధ్వార్జున క్షేత్రమునందు వేంకట వెైద్యనాథ దీక్షితులు అనే వెైణికుడు నివసించుచుండెను.

వెంకట వెైద్యనాథ దీక్షితులు యొక్క పూర్వీకుడు వేంకటమఖి అమోఘ పండితుడు. వెంకటమఖి రచించిన చతుర్దండి ప్రకాశిక కర్ణాటక సంగీతము నేర్చుకొను వారికి కరదీపిక వంటిది.వెంకటముఖి 72 మేళ రాగములను సూత్రీకరించెను. తనను ఆశ్రయించిన రామస్వామిలోని భక్తి శ్రద్ధలకు, సంగీతము పట్ల ఆసక్తి వెైద్యనాథులకు ఎంతో నచ్చాయి.తన పూర్వీకులు ఒసగినట్టి, ఆ జన్యు రాగ సంపదలను, వెైద్యనాథ దీక్షిత పండితవరేణ్యులు నిష్కామముగా బోధించెను.రామస్వామి దీక్షితులు సంగీత విద్యలను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించేవారు. స్వయంకృషితో రామస్వామి దీక్షితులు కనిపెట్టిన ‘హంసధ్వని రాగం’ కర్ణాటక సంగీతసీమలో ప్రాచుర్యము పొందినది. వేంకట వెైద్యనాథులు, రామస్వామి దీక్షితులు ఇద్దరూ అపురూపమైన గురుశిష్యు. వారు ఇరువురూ పరస్పరమూ పౌర్ణమి చంద్రుడు, పాల వెన్నెల వంటివారు.

-నండూరి రవిశంకర్‌

Surya Telugu Daily

జనవరి 15, 2011 Posted by | సంస్కృతి | 2 వ్యాఖ్యలు

భావవ్యక్తీకరణకు దర్పణం గ్రాఫిటీ కళ

భావవ్యక్తీకరణకు దర్పణం గ్రాఫిటీ కళ
గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన ప్రారంభ రూపాలు క్రీ.పూ. 30,000 కాలంలో ఉన్నాయి, చరిత్రపూర్వ గుహ చిత్తరువులు, చిత్రలిపిలో తెలియజేసిన ఊహాచిత్రాల్లో దీనిని గుర్తించవచ్చు, ఆ కాలంలో వీటిని చెక్కేందుకు లేదా గీసేందుకు జంతువుల ఎముకలు మరియు వర్ణద్రవ్యాల వంటి సాధనాలను ఉపయోగించారు.

lapd_pigఒక ప్రదేశంలో ఎటువంటి పద్ధతిలోనెైనా చెక్కిన, వికారంగా రాసిన, రంగులతో చిత్రీకరించిన లేదా గుర్తించిన చిత్రాలు లేదా అక్షరాలను సూచించేందుకు ఉపయోగించే పేరును గ్రాఫిటీ అంటారు. ఏ విధమైన బహిరంగ గుర్తులనెైనా గ్రాఫిటీగా పరిగణించవచ్చు, ఇవి గోడమీద చిత్రాలను విశదపరిచేందుకు రాసిన సాధారణ పద రూపాల్లో కూడా ఉండవచ్చు. పురాతన కాలం నుంచి గ్రాఫిటీ ఉనికి కలిగివుంది, వీటికి ఉదాహరణలను పురాతన గ్రీసు, రోమన్‌ సామ్రాజ్య కాలాల్లో కూడా ఉన్నాయి. ఆధునిక రోజుల్లో, గ్రాఫిటీ రూపకల్పనకు స్ప్రే పేయింట్‌, సాధారణ పేయింట్‌ (వర్ణం) మరియు మార్కర్‌ల వంటి పదార్థాలను సాధారణంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.

అనేక దేశాల్లో, యజమాని అనుమతి లేకుండా గ్రాఫిటీని ఉపయోగించి ఆస్తిని పాడు చేయడాన్ని ఉద్దేశపూర్వక విధ్వంసక చర్యగా పరిగణిస్తారు, ఇది చట్ట పరిధిలో దండనార్హమైన నేరంగా ఉంది. కొన్ని సందర్భాల్లో సామాజిక లేదా రాజకీయ సందేశాలను తెలియజేసేందుకు కూడా గోడమీద రాతలను (గ్రాఫిటీ) ఉపయోగిస్తారు. కొందరికి, ప్రదర్శనా కేంద్రాలు,ప్రదర్శనల్లో ప్రదర్శించేందుకు ఇది ఒక విలువెైన కళా రూపం.ఇతరుల దృష్టిలో ఇది కేవలం ఉద్దేశపూర్వక విరూప చర్యగా పరిగణించబడుతుంది. పాప్‌ సంస్కృతి ఉనికిగా పరిణమించినప్పటి నుంచి, సాధారణ ప్రజానీకం నుంచి ఇప్పటికీ గోప్యంగా ఉంచబడుతున్న జీవనశెైలిని సృష్టిస్తున్న అవ్యక్త హిప్‌ హాప్‌ సంగీతం, బి-బాయింగ్‌తో గ్రాఫిటీ తరచుగా అనుబంధించబడుతుంది.

vmkhxgభూభాగాన్ని గుర్తించేందుకు లేదా ముఠా-సంబంధ కార్యకలాపానికి ఒక సూచికగా లేదా ట్యాగ్‌గా పనిచేసేందుకు గ్రాఫిటీని ఒక ముఠా సంకేతంగా ఉపయోగిస్తారు. గ్రాఫిటీని చుట్టుముట్టి ఉన్న వివాదాలు నగర అధికారులు/చట్ట అమలు శాఖాధికారుల మధ్య విభేదాలు సృష్ట్టించడం కొనసాగుతూనే ఉంది.ఇప్పుడిప్పుడే బహిరంగ ప్రదేశాల్లో గ్రాఫిటీ కళాకారులు వారి కళను ప్రదర్శించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు.గ్రాఫిటీలో అనేక రకాలు, శెైలులు ఉన్నాయి, ఇది వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కళారూపం, దీని విలువ బాగా వివాదాస్పదంగా ఉంది. అనేక అధికారిక యంత్రాంగాలు దీనిని వ్యతిరేకిస్తున్నాయి, ఒకే అధికార పరిధిలో కొన్నిసార్లు ఇది రక్షణకు లోబడివుంటుంది.

చరిత్రలో గ్రాఫిటీని వర్తింపజేస్తున్నారు. దీని అనుబంధ పదం గ్రాఫిటోను వర్ణద్రవ్యం యొక్క ఒక పొరపెై గీయడం ద్వారా దాని కింద ఉన్న మరో పొరను బయటకు తేవడాన్ని సూచించేందుకు ఉపయోగిస్తారు.కుమ్మరులు ఈ పద్ధతిని మొదట ఉపయోగించారు, వీరు వారి వస్తువులకు మెరుగు అద్ది, తరవాత దానిపెై నమూనాను గీస్తారు. పురాతన కాలంలో, గ్రాఫిటీని గోడలపెై పదునెైన వస్తువులతో చెక్కేవారు, కొన్ని సందర్భాల్లో సున్నపురాయి లేదా బొగ్గును కూడా ఉపయోగించారు.కాటాకాంబ్స్‌ ఆఫ్‌ రోమ్‌లో లేదా పోంఫీ వద్ద మాదిరిగా, పురాతన శవమందిరాలు లేదా శిథిలాల గోడలపెై శాసనాలు , చిత్రలేఖనాలు, తదితరాలను సూచించేందుకు గ్రాఫిటీ అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. ఉద్దేశపూర్వక విరూప చర్యతో కూడిన ఒక పద్ధతిలో ఉపరితలాలపెై గీసిన ఎటువంటి ఉహాచిత్రాలనెైనా సూచించేందుకు ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు.

barcelona-graffitiగ్రాఫిటీకి సంబంధించిన ప్రారంభ రూపాలు క్రీ.పూ.30,000 కాలంలో ఉన్నాయి, చరిత్రపూర్వ గుహ చిత్తరువులు, చిత్రలిపిలో తెలియజేసిన ఊహాచిత్రాల్లో దీనిని గుర్తించవచ్చు, ఆ కాలంలో వీటిని చెక్కేందుకు లేదా గీసేందుకు జంతువుల ఎముకలు మరియు వర్ణద్రవ్యాల వంటి సాధనాలను ఉపయోగించారు. ఈ చిత్తరువులను తరచుగా గుహల లోపలి భాగంలో కర్మసంబంధమైన మరియు పుణ్య ప్రదేశాల్లో ఉంచేవారు.గోడలపెై గీసిన చిత్రాలు ఎక్కువగా జంతు అటవిక జీవితం మరియు వేటాటడం వంటి పరిస్థితులకు సంబంధించిన దౄఎశ్యాలను కలిగివున్నాయి. చరిత్రపూర్వ సమాజానికి చెందిన మానవులు ఇటువంటి చిత్తరువుల సృష్టిని సమర్థించారని పరిగణించడం వలన, ఈ గ్రాఫిటీ రూపం వివాదాస్పదంగా ఉంది.

ఆధునిక-శెైలి గ్రాఫిటీఆధునిక శెైలి గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన మొదటి ఉదాహరణను పురతాన గ్రీకు నగరమైన ఎఫెసస్‌ (ఆధునిక రోజు టర్కీ)లో గుర్తించారు. స్థానిక గెైడ్‌లు (ప్రదేశ విశిష్టతను వివరించేవారు) దీనిని పడువువౄఎత్తికి ఒక ప్రకటన అని చెబుతారు. ఒక చిత్రాస్తరం (వివిధ రకాల, వర్ణాల గాజురాళ్లు పొదిగి విచిత్రంగా తయారు చేసిన గచ్చు) మరియు రాతి కాలిబాటకు సమీపంలో ఉన్న గ్రాఫిటీ ఒక కాలిముద్ర మరియు ఒక సంఖ్యతోపాటు, అస్పష్టంగా గుండెను ప్రతిబింబించే ఒక చేతిముద్రను చూపిస్తుంది. ఇది డబ్బు చెల్లింపును సంకేతీకరిస్తున్న చేతిముద్రతో, వేశ్య సమీపంలోనే ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నట్లు భావించబడుతుంది.

ఒక రాజకీయ నాయకుడి యొక్‌ పురాతన పోంపీ గ్రాఫిటీ వ్యంగ్య చిత్రం.పురాతన రోమన్లు గోడలు, స్మారక కట్టడాలపెై గ్రాఫిటీని మలిచారు, దీనికి సంబంధించిన ఉదాహరణలు ఈజిప్టులో గుర్తించవచ్చు. ప్రస్తుత సామాజిక ఆందోళన సందర్భం సూచించేదాని కంటే, సంప్రదాయ ప్రపంచంలో గ్రాఫిటీకి వివిధ సహజార్థాలు ఉన్నాయి. పురాతన గ్రాఫిటీ ప్రేమ ప్రకటనలు, రాజకీయ వాక్పటిమ మరియు ఆలోచనకు సంబంధించిన సాధారణ పదాలకు సంబంధించిన పదబంధాల్లో ప్రదర్శించబడేది, ఈ రోజు దీనిని సామాజిక,రాజకీయ భావాలకు సంబంధించిన ప్రసిద్ధ సందేశాలకు ఉపయోగిస్తున్నారు. చెైనాలో, గ్రాఫిటీ కళ 1920లో మావో జెడాంగ్‌తో ప్రారంభమైంది, దేశంలో కమ్యూనిస్ట్‌ విప్లవానికి జీవం పోసేందుకు బహిరంగ ప్రదేశాల్లో విప్లవాత్మక నినాదాలు, చిత్రాలు గీయించడానికి ఆయన గ్రాఫిటీని ఉపయోగించారు. అత్యంత పొడవెైన గ్రాఫిటీని సృష్టించిన రికార్డు మావో పేరిట ఉంది.

Surya Telugu Daily

జనవరి 15, 2011 Posted by | వర్ణ చిత్రాలు | 2 వ్యాఖ్యలు