హరివిల్లు

ఎన్నెన్నో వర్ణాలు-అన్నింటా అందాలు…

కలంకారీ కళాకృతులు

కలంకారీ కళాకృతులు

 

సుమారు 500 కుటుంబాల కళాకారులు ఈ కలంకారీ కళపైనే ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. ఈ 21వ శతాబ్దం వచ్చేసరికి చాలామంది కళాకారులు వ్యవసాయంవైపు, ఇతర పనులవైపు మళ్లడంతో ఈ కలంకారీ కళ దాదాపు అంతరించే స్థారుుకి చేరుకుంది. 1950లో కమలాదేవి చటోపాధ్యాయ అనే ఉద్యమ కళాకారిణి కృషితో ప్రభుత్వం ఈ కళ యొక్క ప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తించి శ్రద్ధ తీసుకోవడంతో మళ్లీ ఈ కలంకారీ కళ గుర్తింపు పొందింది.

kalankariకలంకారీ� కళ అంటే వెదురుతో చేసిన కలంతో సహజమైన రంగులను ఉపయోగించి వస్త్రాలపై చిత్రించే ఒక కళ. ఇది చిత్తూరు జిల్లా శ్రీకాళహస్తిలో పుట్టి తరువాత రాష్ట్రానికి వ్యాపించింది. ఒకప్పుడు పురాతన హరప్పా నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలలో లభించిన ఒక వెండి పాత్రపై చిత్రాలున్న ఒక వస్త్రం లభించింది. దీని ఆధారంగా ఈ కలంకారీ కళ చాలా పురాతనమైందని తెలుస్తోంది. �కారీ� అనగా హిందీ లేదా ఉర్దూలో �పని� అని అర్ధం. 10వ శతాబ్దంలో పర్షియన్‌, భారతీయ వర్తకుల సంబంధాలలో ఈ పదం వచ్చి ఉంటుందని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. ఆనాడు పోర్చుగీసు, డచ్చి, బ్రిటీష్‌ వారితో వివిధ వాణిజ్య వ్యాపారాలలో ఈ కలంకారీ డిజైన్లతో తయారు చేసిన వస్త్రాలకు చాలా గిరాకీ ఉండేదట. ఇంకా మన రాష్ట్రంలో కృష్ణాజిల్లా పెడనలో ఈ కలంకారీ కళ చాలా ప్రసిద్ధి పొందింది. అయితే పెడనలో ఈ కళను బ్లాక్‌ ప్రింటింగ్‌ అంటారు. ప్రస్తుతం మనం చూసే పెడన వస్త్రాలు అన్నీ ఈ కలంకారీ కళాత్మక ప్రింటింగ్‌ వస్త్రాలే. కొన్ని వస్త్రాలమీద దేవతా బొమ్మతో వస్తాయి. అవి మాత్రం శ్రీకాళహస్తి కళాకారులు చిత్రించినవే.

ఈ కలంకారీ కళ పురాతనమైనా 13వ శతాబ్దంలో శ్రీకాళహస్తిలో ఈ కళతో చిత్రించిన వస్త్రాలు కోరమాండల్‌ తీరం వెంబడి వస్త్ర వ్యాపారం బాగా జరిగేది. అందువలనే ఈ కలంకారీ కళ దక్కను పీఠభూమి అంతా వ్యాపించింది. ఎల్లప్పుడూ ఈ పట్టణాన్ని ఆనుకుని ప్రవహించే సువర్ణముఖీ నదిలో ఈ కళకు కావలసినంత స్వచ్ఛమైన నీరు లభించడం కూడా ఇక్కడ కలంకారీ కళ వృద్ధి పొందడానికి ఒక కారణమంటారు. ఈ కళ ఎక్కువగా హిందూ సంప్రదాయాన్నే ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇక్కడి కళాకారులు ఇప్పటికీ ఇక్కడ రామాయణ, భారత, భాగవత కథలనే వస్త్రాలమీద చిత్రిస్తున్నారు.

arts ఇక పెడనలో.. సముద్రతీరం వెంబడి ఉన్న ముఖ్యమైన రేవు పట్నం �బందరు� (మచిలీపట్నం).ఈ రేవుకు అప్పట్లో సరైన సౌకర్యాలు లేకపోవడంతో గోల్కొండ ప్రభువులతో సంబంధాలు నెరుపుకున్నారు. దీంతో �బందరు� పెద్ద ఓడరేవుగా ప్రసిద్ధి చెందింది. గోల్కొండ ప్రభువులైన �కుతుబ్‌షాహీలు� ఈ కలంకారీ కళ ఉత్పత్తులను ఎక్కువగా ఇష్టపడే పర్షియన్‌ వర్తకులతో వ్యాపార సంబంధాలను నెరిపేవారట. ఈజిప్ట్‌లోని కైరో వద్దున్న �పోస్టాట్‌� అనే ప్రదేశంలో పురాతత్వ తవ్వకాలు జరిపే వరకూ భారతదేశంలో ఇలా వస్త్రాలపై అద్భుతమైన కళా ఖండాలను సృష్టిస్తున్నారనే విషయం ఎవరికీ తెలియదు. ఈ తవ్వకాలలో వివిధ అద్భుతమైన చిత్రాలతో కూడిన భారతదేశ నూలు వస్త్రాలు కన్పించాయి. ఈ వస్త్రాలు 18వ శతాబ్దంలో పశ్ఛిమ తీరం ద్వారా ఆయా దేశాలకు ఎగుమతి అయి ఉండవచ్చని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.తరువాత అధ్యయనంలో తేలిందేమంటే ఆనాడు సుగంధద్రవ్యాలు అమ్మే వ్యాపారస్తులు తమ వ్యాపారం కోసం వస్తుమార్పిడి పద్ధతి ద్వారా ఈ భారతీయ కలంకారీ వస్త్రాలను తీసుకెళ్ళేవారు.

ఈ కలంకారీ కళలో వాడే ఒక ముఖ్యమైన విషయం ఏమంటే ఈ వస్త్రాలకు వాడే రంగులు. ఈ రంగులన్నీ సహజసిద్ధమైన రంగులు. వివిధ కూరగాయల నుండి తీసి వాడే ఈ వస్త్రాలు ధరిస్తే శరీరానికి ఏవిధమైన హాని చేయవు. నిజాం ప్రభువుల కాలంలో విదేశీయులు కలంకారీ వస్త్రాలపై ఉన్న కలంకారీ కళకు ఆకర్షితులై ఆ వస్త్రాలకు సరితూగే ఎత్తున బంగారాన్ని ఇచ్చి కలంకారీ వస్త్రాలను కినుగోలు చేసుకుని వెళ్లేవారట.

కలంకారీ ఉత్పత్తులు మార్కెట్‌ అవసరాన్ని బట్టి వివిధ రూపాల్లో తయారౌతుంటాయి. ప్రార్ధన వస్త్రాలు, దుప్పట్లు, దిండు గలీబులు, వాకిలికి వాడే కర్టెన్లు, వివిధ పుష్పాలతో, లతలతో అందంగా తయారు చేసిన వస్త్రాలు మధ్య ఆసియా మార్కెట్‌కోసం చేసేవారట. అలాగే కుట్టుపనితనంలా ఉండే డిజైన్లు, చెట్లు వంటివి ఐరోపా మార్కెట్‌ కోసం చేసేవారట. గోడకు వేలాడదీసే చిత్రపటాలలో ఉంచే వస్త్రాలను ఆగ్నేయ ఆసియాకోసం, ధరించే వస్త్రాలకు, దుప్పట్లు తదితర అవసరమైయ్యే డిజైన్లు తూర్పు ఆసియాకు ఎగుమతి చేసేవారట.

arts119వ శతాబ్దపు కళాకారుల్లో ఎక్కువగా �బలిజ� కులస్తులే ఉండేవారు. వీరు సంప్రదాయక వ్యవసాయం, కటీర పరిశ్రమలపై ఆధారపడి జీవించేవారు. ప్రస్తుతం శ్రీకాళహస్తి ఊరు చుట్టుపక్కల సుమారు 500 కుటుంబాల కళాకారులు ఈ కలంకారీ కళపైనే ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. ఈ 20వ శతాబ్దం వచ్చేసరికి చాలామంది కళాకారులు వ్యవసాయంవైపు, ఇతర పనులవైపు మళ్లడంతో ఈ కలంకారీ కళ దాదాపు అంతరించే స్థాయికి చేరుకుంది. 1950లో కమలాదేవి చటోపాధ్యాయఅనే కళా ఉద్యమ కళాకారిణి కృషితో ప్రభుత్వం ఈ కళ యొక్క ప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తించి శ్రద్ధచతీసుకోవడంతో మళ్లీ ఈ కలంకారీ కళ పునర్జీవం పొందింది.

చిత్రించే విధానం : చాలా ఓర్పతో చేసే కలంకారీ అద్దకపు పరిశ్రమలో కళాకారులు ఉత్సాహం, అభిలాష, అర్పితభావం కన్పిస్తుంది. మొదటిగా తను వేయాలనుకున్న చిత్రాన్ని కళాకారుడు ఒక దళసరిగా ఉన్న చేనేత బట్టను క్వాన్వాసుగా తయారు చేసుకుంటాడు. ఆ నేత బట్టను ప్రవహించే నీటిలో బాగా ఝాడించి బట్టకు ఉన్న గంజిని, ఇంకా పిండిని పోయేదాకా నీటిలో ఉతుకుతాడు. ఈ నేత బట్టను శుభ్రపరచడానికి ఎలాంటి సబ్బును వాడరు.విధంగా శుభ్రం చేసిన బట్టను గేదెపాలు, కరక్కాయ రసం కలిపిన మిశ్రమంలో ముంచి ఎండలో ఆరబెడతారు. ఇలా ఎండబెట్టిన బట్ట ఇపుడు కలంకారీ అద్దకానికి సిద్ధమౌతుంది. ఎండిన ఈ బట్టమీద చింత కర్రను కాల్చిన బొగ్గుతో ఈ బట్టమీద భావానుగుణ్యంగా హస్త కళానైపుణ్యంతో చిత్రాలను చిత్రిస్తారు. ఆ తరువాత ఈ చిత్రించిన బట్టను �అన్నభేది� ద్రావణంలో ముంచుతారు. ఇపుడు చిత్రాలు చెరగని నల్లరంగుగా మారతాయి. సుదీర్ఘమైన కలంకారీ కళలో ఇది తొలిమెట్టు.ఈ విధంగా ఉతికి ఉడకబెట్టి చిత్రాలు గీసి పెయింటింగ్‌ను వేసి ఎండబెట్టి కలంకారీ అద్దకపు బట్టను పూర్తి చేస్తారు.ఇక కలంకారీ చిత్రాలను చిత్రకారులు గీస్తుంటు చూడడం గొప్ప ఆనందం కలుగుతుంది. కలాన్ని వేలితో పట్టకొని కావలసిన రంగులో చిన్నగుడ్డను కానీ, దూదిని కానీ ముంచి కలంపై పెట్టి వేలితో దూదిని నొక్కుతూ మొనగుండా ఆ చిత్రానికి రంగులు అద్దుతాడు కలంకారీ చిత్రకారుడు.
ఇక్కడి కలంకారీ కళాకారులలో చెప్పుకోదగ్గ వ్యక్తి జి. కృష్ణారెడ్డి. 1960 సంవత్సరంలో జె.లక్ష్మయ్య అనే వ్యక్తి వద్ద ఈ కలంకారీ వృత్తిలో నైపుణ్యత విషయంలో కృష్ణారెడ్డి శిక్షణ పొందారు. ప్రస్తుతానికి కృష్ణారెడ్డి తనకున్న అపార అనుభవంతో చిత్తూరు జిల్లా శ్రీకాళహస్తిలో కలంకారీ వర్క్‌షాప్‌ ప్రారంభించారు. కృష్ణారెడ్డి నేతృత్వంలో సుమారు 17 మంది కళాకారులు అతని వద్ద తర్ఫీదు పొంది ఈ వృత్తిలో అంతర్జాతీయ ఖ్యాతినార్జిస్తున్నారు. కృష్ణారెడ్డి సంతానంలో అతని కుమార్తె మంజుల, ఇద్దరు కుమారులు దామోదరం, బాలాజీలు తండ్రికి చేదోడువాదోడుగా ఉంటూ తమవంతు కృషిచేస్తున్నారు. సంప్రదాయంగా వస్తున్న కలంకారీ చిత్రకళను తన కుటుంబ సభ్యులందరితో పంచుకోవడం ఎంతో ఆనందంగా ఉందంటారు కృష్ణారెడ్డి. ఈ కుటుంబం నుంచి వచ్చే కలంకారీ దుప్పట్లు, చీరలు, కర్టెన్లకు మార్కెట్లో మంచి డిమాండే ఉంది.

1996 సంవత్సరంలో కృష్ణారెడ్డి మరికొందరు కళాకారులతో కలిసి 36గీ 16 అడుగుల వస్త్రంపై రామాయణ దృశ్యకావ్యాలను అందమైన కలంకారీ పెయింట్‌ చేయడం విశేషం. ఈ వస్త్రంపై రాముడి బాల్యవిశేషాలతోపాటు లవకుశుల జననం వరకూ కూడా సంపూర్ణరామాయణానికి సంబంధించిన చిత్రాలు పెయింట్‌ చేయడం హైలెట్‌. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రశంస పురస్కారాన్ని కూడా అందుకున్న వ్యక్తి కృష్ణారెడ్డి. తన కళకు కులమతప్రాంతీయ తత్వాలు లేనేలేవంటారు కృష్ణారెడ్డి. అందుకే రామాయణ, భారత, భాగవతాది చిత్రాలతోపాటు జీసస్‌ బొమ్మలను, చర్చికి సంబంధించిన పెయింట్స్‌ కూడా తన కలంకారి చిత్రకళకు ఉపయోగిస్తుంటానని గర్వంగా చెబుతారు కృష్ణారెడ్డి. భారతదేశమన్నా…ఇక్కడి సంప్రదాయాలన్నా తనకు అత్యంత ప్రాణప్రదమంటారు ఆయన. అందుకే కృష్ణారెడ్డిని హిందూ, ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌, వివిధ మీడియా సంస్థలు ఆయనతో గతంలో ఇంటర్వ్యూలు జరిపాయి. భారతదేశానికే వారసత్వంగా భాసిల్లే ఇటువంటి కళలు మరుగునపడిపోకుండా తర్వాతి తరాలు కూడా గుర్తుంచుకునేలా ప్రభుత్వం తగినవిధంగా ప్రోత్సహించాలంటారు కృష్ణారెడ్డి. తనుమాత్రమే కాకుండా తన కుటుంబ సభ్యులు కూడా జీవితాంతం ఈ కలంకారి కళకు అంకితభావంతో పనిచేస్తామని నిగర్వంగా చెబుతున్నారు.
-దామర్ల విజయలక్ష్మి, అనంతపురం

Surya Telugu Daily

డిసెంబర్ 17, 2010 Posted by | సంస్కృతి | | 1 వ్యాఖ్య